Durangaldea kareharrizko gailurrak eta larre berdeak baino askoz gehiago da. Postal idiliko horren azpian ezkutatzen da Bizkaia eraldatu zuen motorra. Ibaietako urak, harrobien gogortasunak eta burdinolen asmamenak zizelkatutako eskualdea da.
Arkeologia industriala maite baduzu, ibilbide honek eramango zaitu gaurko isiltasunak atzoko zarataz eta ahaleginaz hitz egiten digun lekuetara.
01. Atxarteko harrobiak (Abadiño): Orbainez betetako hormak
Urkiolako Parke Naturalaren sarreran, Atxarteko haitzarteak Durangaldeko irudi dramatikoenetako bat eskaintzen du. Hemen, utzitako harrobiak ez dira “hutsune” soilak; garapen industrialaren eta paisaiaren kontserbazioaren arteko borrokaren lekuko dira.
- Inpaktua: Antzinako birrinketa-landareak eta bertikalki moztutako harrizko hormak ikusiko dituzu, gaur egun eskalatzaileen paradisua direnak.
- Hausnarketa: Kareharria erauzteak gure hirien eraikuntza nola elikatu zuen ulertzeko leku ezin hobea da, inguruko haitzarte mitikoenean aztarna ezabaezina utziz.
02. Larringango haize-errota (Abadiño):
1723an eraiki zen, ibaiak lehortu zituen lehorte izugarri baten ondorioz. Harrizko dorre zilindriko hori oso arraroa da Bizkaian, ura izaten baita energia-iturri nagusia. Gaur egun, bere egitura zaharberritua lekuko mutu gisa altxatzen da, eskualdeko ogia bermatzeko aireak ura ordezkatu behar izan zuen garaikoa.
Euriteak itzuli ziren, eta euriarekin batera euskaldunak errota hidraulikoetara. Errota hidraulikoak askoz eraginkorragoak ziren: ura energia konstanteagoa eta errazago aurreikus daitekeena da Kantauri itsasoko haize arraspatuaren aldean. Gainera, haize-errotetako zurezko makinek asko sufritzen zuten iparraldeko hezetasunarekin eta kresalarekin.
03. Angurreta (Mañaria): Harriaren anfiteatroa
Atxartetik ez oso urrun, Mañarian, Angurretako harrobiak ikuspegi ezberdina eskaintzen du. Atxarte basatia bada, Angurreta ia arkitektonikoa da.
Toki honen arimak Angurreta Harrobia proiektuan datza, Victor Arrizabalaga eskultoreak bultzatua. Bere ikuspegiari esker, harrobia ez zen hondakinen zabortegi gisa utzi, baizik eta arteak industriarekin hitz egiten duen espazio gisa berreskuratu zen. Hemen, esku-hartze artistikoak barreno markekin eta makina herdoilduekin integratzen dira, naturarekin dugun harremanari buruz gogoeta egitera gonbidatzen gaituen aire zabaleko museo bat sortuz. Leku horretan, harria ateratzeak utzitako hutsunea, Arrizabalagak bete zuen artez, Tadanori Yamaguchiren artelanekin.
04. Solatsu telleria: Utzitako industria berraurkitzen
Solatsu 1700. urtearen inguruan eraikitako teileria bat da, Euskal Herriko industria-ondare aberatsaren lekuko bizia. Urteetan teileria ahaztuta geratu zen, eraikina berreskuratzeko helburuarekin, 2017an, birgaitze-proiektu handi bati ekin zitzaion baita teilagintzaren historia, tradizioa eta ezagutza berreskuratzekoarekin ere. Antzinako lanbide hau, etxeak babesteko ezinbestekoa izan da.
05. Arrazolako Bide Berdea (Atxondo): Trenaren arrastoari jarraituz
Arrazolako Bide Berdea bost kilometroko ibilbidea da, Anbotoren magaletik, Durango-Zumarraga lineara burdina garraiatzeko ardura zuen meatze-trenbide zaharra. Bertatik ibiltzea Atxondoko haranaren historia industrialean murgiltzea da. Bertan, oraindik ere, antzinako mineral-kargategien aztarnak ikus daitezke, ingurune natural ederrean integratuta. Ibilaldi lau eta bukoliko honek eskualdeko meatze-iraganarekin bat egiteko aukera ematen du, larreen lasaitasunaz eta mendiko kareharrizko hormaren presentzia ikaragarriaz gozatzen den bitartean, Durangaldearen garapena, literalki, errail horietan bertan hasi zela gogoraraziz.
Ibilbidea
| Geltokia | Herria | Informazioa |
|---|---|---|
| Atxarte | Abadiño | Kareharrizko harrobia |
| Larringango errota | Abadiño | Haize-errota. |
| Angurreta | Mañaria | Arte espazio bilakatutako harrobia, harrizko lorategia. |
| Solatsu | Elorrio | Antzinako telleria, gaur egun museo eta hotela. |
| Arrazolako bide berdea | Atxondo | Mendi-meatzaritzarako trenbidea. |
Zergatik egin bide hau?
Durangaldeko memoria industriala aztertzea gure iraganari justizia egitea da. Gaur egun ikusten dugun paisaia naturaren indarraren eta giza asmamenaren arteko “collage” bat dela ulertzea da. Larringango errota mugitzen zuen haizetik hasi eta Atxarteko horma moztuetaraino, txoko bakoitzak istorio bat kontatzen du.
Ezagutzen duzu txoko hauetakoren bat?
